«

»

lut 06

GD&T Podstawy – wymiary bazowe w praktyce

Podejmowaliśmy ostatnio temat Geometrycznych Baz Pomiarowych i tego jak w praktycznym ujęciu powinno wyglądać ich ustalanie dla modelu. Tym razem chciałbym abyśmy przyjrzeli się czym są wymiary bazowe. Zapraszam na krótki poradnik wyjaśniający: Wymiary Bazowe w praktyce. Czym są, jak działają kiedy je stosujemy?

Przyszła pora pójść o krok dalej i wyjaśnić czym tak na prawdę są i w jaki sposób działają wymiary bazowe. Jest to jedna z podstawowych definicji GD&T i sądzę, że ta wiedza przyda się bardzo wielu z was.

Po ustaleniu baz pomiarowych dla konkretnego modelu możemy skorzystać z tzw. wymiarów bazowych. Jak sama nazwa wskazuje, odnoszą się one właśnie do baz i przedstawiają wielkości mierzone względem nich. Żeby było nam łatwiej, odniosę się do konkretnego przykładu. Na zdjęciu poniżej znajduje się niewielki detal, którego elementy geometryczne posłużą za podstawę do rozważań.

Nie interesuje nas w tym wypadku postać geometryczna przedstawionego detalu. Założone zostały bazy wymiarowe i umieszczono kilka wymiarów, które posłużą do wyjaśniania tematu. Układ ten wygląda w następujący sposób:

Baza A została umieszczona na spodniej ścianie elementu. W tym rzucie niestety jej nie widać. Baza B znajduje się na ścianie bocznej. To akurat łatwo zauważyć na ilustracji. Ostatnia baza odnosi się do otworu – jak pamiętacie z ostatniego wpisu, oznacza to, że tak na prawdę odwołujemy się do osi tego otworu, a nie jego obwiedni. Ta wielkość geometryczna otrzymała dodatkową tolerancję pozycji względem bazy A i B.
Ponadto na rysunku umieszczono dwa wymiary: jeden tolerowany, drugi bazowy.


Rozróżniamy dwa typy wymiarów:

  • Wymiary tolerowane – odnoszące się do dowolnych elementów geometrycznych modelu wyznaczając odpowiednie wielkości oraz zakres, w którym mogą się one zmieniać.

  • Wymiary bazowe – odnoszące się bezpośrednio do elementów bazowych i wskazują na wielkości liczone w odniesieniu do konkretnej bazy, wyznaczając „środek” tolerancji geometrycznej.


 

 

Przykładem wymiaru tolerowanego jest wymiar 100 +-0.5 . Oznacza to, że wartość mierzona już na gotowym detalu może się zmieniać w zakresie od 99,5mm do 100,5mm. Problemem jest natomiast jego kontrola ponieważ nie wiemy dokładnie jak uda nam się go zmierzyć. Obrobione powierzchnie nie są idealne, dlatego nie jesteśmy w stanie określić jak dokładnego pomiaru dokonaliśmy. Tą sytuację przedstawiają ilustracje poniżej, a czerwoną linią zaznaczono w dużej przesadzie jak niedokładność powierzchni wygląda:

Inną sytuację mamy w przypadku kiedy rozpatrujemy wymiary bazowe. Tutaj niedoskonałość powierzchni jest najpierw kompensowana przez wyznaczenie płaszczyzny bazowej. Gwarantuje to, że zawsze będziemy mierzyć od tego samego elementu referencyjnego. Wymiar bazowy ponadto jest umieszczany w ramce.


PAMIĘTAJ
Wymiary bazowe zawsze są umieszczone w ramce i podają wielkości mierzone od geometrycznych elementów bazowych.


Dodatkowo wymiar bazowy wskazuje dokładnie środek dla zadanej tolerancji geometrycznej. W tym przypadku tolerancji położenia środka otworu. Oznacza to, że położenie środka tego otworu może zmieniać się w zakresie 30 +-0,25mm liczone w kierunku prostopadłym do bazy B. Gwarantuje to, że ten pomiar zawsze będzie poprawny.

 

 

Dla zainteresowanych jeszcze linki do wpisów dotyczących GD&T:

4 Komentarze

Skip to comment form

  1. asia

    Napisałeś:
    „wymiar 100 +-0.5 . Oznacza to, że wartość mierzona już na gotowym detalu może się zmieniać w zakresie od 99,75mm do 100,25mm. ”

    Zapis ten zrozumiałam inaczej, mianowicie zakres zmian wymiaru to:
    99,5 – 100,5
    Ponieważ wymiar nominalny to 100, tolerancja górna: +0,5, tolerancja dolna: -0,5

    Popełniam błąd w rozumieniu, czy może błąd jest w tekście ?

    1. Inżynier3d

      @Asiu, masz rację. Pojawił się czeski błąd w tekście. Dzięki za czujność :)

  2. Artur

    Witam,

    Mam pytanie dotyczące zdania: „Oznacza to, że położenie środka tego otworu może zmieniać się w zakresie 30 +-0,5mm liczone w kierunku prostopadłym do bazy B”

    Czy jeśli pole tolerancji pozycji w tym przypadku okręgiem o średnicy 0,5mm, to położenie środka otworu nie powinno zmieniać się w zakresie +-0,25?

    Źle to rozumiem, czy w tekście jest błąd?

    Pozdrawiam

    1. Inżynier3d

      Błąd w tekście.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć tych znaczników i atrybutów HTMLa: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>