«

»

lut 09

GD&T Podstawy – tolerancja pozycji w praktyce

Prześledziliśmy już dwie podstawowe definicje GD&T jakimi są bazy pomiarowe i wymiary bazowe. Chciałbym abyśmy przyjrzeli się dzisiaj kolejnemu istotnemu zagadnieniu. W praktyczny sposób wyjaśnię Wam czym jest i jak działa tolerancja pozycji.

AKTUALIZACJA 27/01/2016


 

Użytkownik Waldek słusznie zauważył, że ramki zastosowane na zdjęciach w niniejszym wpisie dla wymiarów bazowych powinny być prostokątne. Tak stanowi norma. Zdjęcia takie były wrzucone z powodu braku dostępu do edytora grafiki. Taka uwaga powinna się wcześniej tutaj znaleźć. Dzisiaj błąd ten został naprawiony.


Nie tak dawno na stronie pojawiły się wpisy wyjaśniające dwa podstawowe zagadnienia metodologii GD&T:

 

Mając już podstawową wiedzę dotyczącą tych zagadnień, możemy zająć się tematem tolerancji pozycji.

Z definicji tolerancja pozycji określa w geometryczny sposób położenie danej cechy względem referencyjnych elementów bazowych. Mówiąc prościej pokazuje nam gdzie powinny znaleźć się odpowiednie elementy względem baz.
Żeby było nam łatwiej, będziemy operować na konkretnym przykładzie.

Weźmy sobie jakiś prosty detal. Proponuję taką płytkę:

Nadajmy mu odpowiednie bazy pomiarowe:

  • Baza A na powierzchni spodniej,
  • baza B ściana boczna – dolna,
  • baza C ściana boczna – lewa.

 

Elementem geometrycznym, który będzie opisywała tolerancja pozycji w tym przykładzie stanie się duży otwór Fi 30mm w lewej części elementu.
Umieszczamy również wymiary bazowe wyznaczające idealną pozycję osi otworu.

W praktyce zadana tolerancja pozycji dla osi otworu oznacza, że oś musi znaleźć się w obrębie walca o średnicy 0,5mm. W uproszczeniu zaznaczyłem go czerwonym okręgiem. Obwiednia otworu natomiast zaznaczona została kolorem niebieskim.

Jeszcze jedna bardzo ważna uwaga. Tolerancja pozycji określa jedynie położenie danej cechy geometrycznej względem baz. W żaden sposób nie kontroluje ona kształtu. Oznacza to, że średnica omawianego otworu dostaje jeszcze tolerancję wymiarową, przez co finalnie obwiednia otworu będzie sumą tolerancji geometrycznej położenia osi otworu i tolerancji samego wymiaru jego średnicy.


Uwaga!

Tolerancja pozycji w żaden sposób nie kontroluje kształtu tolerowanej cechy geometrycznej.


Właściwie to tyle. W razie pytań i niejasności piszcie w komentarzach.

Pozdrawiam

Inzynier3D

13 Komentarzy

Skip to comment form

  1. Mateusz

    Witam!
    Mam pytanie…
    Powiedzmy, że zmierzyłem w powyższym przykładzie otwór {2x otwór mierzony z płaszczyzną (na wejściu i wyjściu cilindra)].. i zaobserwowałem oś idealnie w miejscu nominalnym tj 30mm od jednej ścianki i 70mm od drugiej… ale przeciwległa powierzchnia bazy A ma duży naddatek materiału co oznacza że długość tego cylindra wydłuża się…
    Moje pytanie jest czy pozycję mam wyliczyć w dwóch wymiarach tj, tylko do BC czy w trzech wymiarach?
    Pytam bo ma to znaczenie… w pierwszym przypadku będę mieć wynik [0] a w drugim system wyliczyłby mi jeszcze błąd od powierzchni A

    1. Inżynier3d

      Tolerancję pozycji osi otworu w omawianym przykładzie powinniśmy rozpatrywać względem dwóch baz, czyli B i C. Oznacza to, że musi ona zawierać się w powstałym teoretycznym cylindrze o średnicy 0,5mm. Względem bazy A moglibyśmy jeszcze zastosować tolerancję prostopadłości, tak aby zawęzić geometryczną postać całego układu.
      W trakcie analizy przypadku w opisie musimy wytypować wszystkie cechy geometryczne które chcemy kontrolować. Sama tolerancja pozycji jeszcze nie zabezpiecza nam całości. Postaram się przygotować wpis traktujący jakiś przypadek w sposób kompleksowy.
      Dzięki za zainteresowanie i komentarz.

      1. Mateusz

        Witam!

        Dziękuje za odpowiedź!

        To jest typowy książkowy przykład – otwór jest równoległy do jednej z osi i ukazujemy wynik dwuwymiarowo.

        Mam problem w przypadku kiedy oś cylindra jest pod kątem.. co wtedy?

        szkoda, że nie mogę dodać obrazka przykładowego w komentarzu : (

  2. Waldek

    Witam Pana
    Proszę wymiary referencyjne (70,30) podawać w kwadratowych ramkach , tak stanowią normy ISO 1101 oraz ASME 14.5.
    Baza A jest elementem układu baz ABC , tolerancja prostopadłości osi walca do bazy A wynosi 0,5mm , więc dopisywanie tolerancji prostopadłości nie jest konieczne chyba , że będzie ona mniejsza .Zazwyczaj stosuje się do tego celu ponownie tol. pozycji (ASME).
    PS
    gratuluje ciekawej strony / przypadkowo trafiłem
    Pozdrawiam

    1. Inżynier3d

      Dziękuję za komentarz.
      Ramki na zdjęciach mają już prawidłową postać. Pozdrawiam i zachęcam do częstszego odwiedzania.

  3. Artur

    Witam,
    Mam pytanie odnośnie możliwych błędów podczas pomiaru tolerancji pozycji.
    Przypadek był bardzo podobny do wyżej przedstawionego. Ten sam element został zmierzony 4 razy, jeden z pomiarów wykazał wynik ~0,5mm poza tolerancją, pozostałe 3 pomiary były w porządku. Jestem początkujący w obsłudze i programowaniu CMM. Pytanie brzmi czym mógł być spowodowany taki wynik? co mogłem źle zrobić?
    Pozdrawiam

    1. mateusz

      Witam!

      Błąd może być spowodowany wieloma przyczynami.. przedmiot wykonany z metalu czy tworzywa?
      0.5mm to duży rozrzut.
      -Detal był mierzony na tym samym mocowaniu? tj ściągany i zakładany ponownie czy nie ruszany ze stołu?
      -Strategia pomiarowa/program była zmieniana czy za każdym razem odpalana w ten sam sposób?
      – Jakie mocowanie? magnesy? Czy zestaw do budowania modularnych podpór?

      – nie dokręcona końcówka pomiarowa
      – tzw. „shrank” czyli przy pomiarze okręgu/walca końcówka zamiast kulką mogła zetknąć trzpieniem w otworze co zaburzyło kalkulację – możesz to sprawdzić sprawdzając błąd kształtu /krągłość/ walcowość mierzonej cechy (jeżeli to otwór okrągły), jeżeli wyszła w dychach a element jest częścią precyzyjną to możesz podejrzewać to zjawisko.. np; poprzez nieoptymalnie dobrany kąt końcówki i haczy w środku przy pomiarze.
      – lub jeżeli detal był ściągany i mocowany ponownie do pomiaru a część jest wiotka, to jest brak powtarzalności gemetrii detalu na mocowaniu (za każdym razem kiedy instalujesz część na stole, jest trochę inaczej zdeformowana).

  4. Marcin

    Witam
    Czy mogli byście wyjaśnić zastosowanie tolerancje pozycji jednej płaszczyzny względem drugiej.

  5. Marcin

    Witam,
    Mam problem dotyczący tego tematu. Klient dla którego wykonujemy elementy chce aby w raporcie ukazać jaki wymiar graniczny (w tym przypadku dla 70 i 30) musi być zachowany aby tolerancja pozycji zawierała się w (analogicznie) 0,5ABC. Czy może wie ktoś jak to się wylicza? A może klient ma zbyt wygórowane oczekiwania:) Z góry dziękuje za pomoc

    1. Sławek

      Cześć, nie wiem czy tu jeszcze zaglądasz, ale może komuś innemu się przyda.
      Wzór z którego to jest liczone to:
      2x pierwiastek((odchyłka_A)^2+(odchyłka_B)^2)
      Czyli, np zmierzono otwór i jego współrzędne do baz to 70,11 oraz 29.85
      Podstawiając do wzoru:
      2x pierwiastek (0.11^2+0.15^2)=0.372 i to jest wynik tolerancji pozycji.
      Zgodnie z tym wzorem, jeżeli od jednej bazy wynik wyjdzie idealnie 70, to od drugiej wynik może być 29.75 lub 30.25 i dalej tolerancja pozycji będzie zachowana, bo:
      2x pierwiastek (0^2+0.25^2)=0.500
      W raporcie możesz podać, że jeżeli odchyłki do obu baz mieszczą się zawsze w +/-0.177 to pozycja jest w tolerancji 0.500
      2x pierwiastek (0.177^2+0.177^2)=0.500

  6. Daniel

    Witam
    Mam pytanie jak interpretować tolerancje pozycji bez odniesienia do danej bazy ?
    np, mam ramkę do danego walca pozycja fi 2 do AB poniżej mam ramkę pozycja fi 0.7 bez odniesienia do bazy.
    Dziękuje za pomoc

    1. Inżynier3d

      Dobry wieczór.
      Nie wiem czy to przypadkiem nie jest błąd zapisu autora rysunku. Pozycja otworu powinna być odniesiona do układu baz, a wymiary samego położenia oznaczone jako bazowe.

      1. Daniel

        Dziękuje
        Zgadza się był to błąd na rysunku.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć tych znaczników i atrybutów HTMLa: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>